home

BIOGRAFIA 
( BIOGRAFIA W PIGUŁCE)

                                                                     

Cesária Joana Évora

 

Hammi, Reutersrodzi się 27 sierpnia 1941 roku w Mindelo, na wyspie São Vicente ( Wyspy Zielonego Przylądka).

Matka, kucharka, nie jest w stanie zająć się liczną rodziną, ojciec wkrótce umiera. Cesária szybko trafia do sióstr zakonnych. Po dwóch latach nauki gotowania, szycia i innych czynności podstępem wymusza na babci powrót do domu: kusi ją nocne, kolorowe życie Mindelo, tętniącego życiem kolonialnego portu.

 
Koniec lat 50. Cesária ma 16 lat. Spotyka Eduardo, swą pierwszą miłość i odkrywa miłość największą: muzykę. Zaczyna śpiewać, głównie w barach i w domach bogatych portugalskich notabli. Przeżywa pierwsze miłosne rozczarowania.

W 1956 zaczyna śpiewać utwory Ti Goya ( Gregoria Gonçalvesa), wielkiej postaci ówczesnej muzyki kabowerdyjskiej, który dla niej pisze i wywiera wielki wpływ na rozwój jej talentu.

 

  

Lata 60. (fot. Archiwum Lusafrica) Cesária pojawia się na lokalnej muzycznej scenie, choć dalej śpiewa głównie w portowych barach. Z grupą Conjunto Franka Cavaquima i Ti Goya nagrywa w Holandi 45 "Mornas de Cabo Verde" z czterema utworami. Dokonuje też pierwszych, historycznych nagrań dla lokalnego Radia Mindeloi innych miejcowych rozgłośni. Na scenie prestiżowego Cercle wbrew zaleceniom organizatorów pojawia się boso. Nagrywa również, z powodzeniem, dla Casa João Mimosa, między innymi do dziś śpiewaną piosenkę Vaquinha mansa. Mimo to jako pieśniarka drepcze w miejscu, I choć jest coraz bardziej znana także na innych wyspach archipelagu dalej śpiewa w barach, na statkach dla cudzoziemców, w domach miejscowych notabli. Na świat przychodzi troje  dzieci ( żyje dwoje-Eduardo i Fernanda), każde od innego ojca. W jej życiu pojawia się alkohol, który rzuci dopiero w 1994 roku i stały jak dotąd towarzysz, przyczyna jej wielu problemów zdrowotnych - papieros

1975 Zniechęcona, zmęczona życiem bez jutra, alkoholem i osobistymi porażkami milknie na całe 10 lat.

1985 Powrót do życia i do muzyki. Isaura Gomez, ówczesna przewodnicząca OMCV, Stowarzyszenia Kobiet Cabo Verde nakłania Cesarię do udziału, wraz z trzema innymi pieśniarkami, w nagraniu w Portugalii płyty "Mar Azul abri'm camin. Mulheres de Cabo Verde". Nagranie nie wzbudza jednak większego zainteresowania.

1987 Jeden z wielkich tuzów muzyki kabowerdyjskiej Bana zaprasza Cesárię do Lizbony. Współpraca nie układa się najlepiej, ale Évora nagrywa wreszcie swój pierwszy solowy LP "Cesária". Ale i tym razem , mimo że na płycie towarzyszą jej wielkie dzisiaj nazwiska kabowerdyjskiej muzyki, Luis Morais i Tito Paris Lizbona nie przynosi jej szczęścia. Cesária zaczyna myśleć o powrocie do Mindelo. 

1988 Cesária śpiewa w kabowerdyjskiej dzielnicy Lizbony. Słucha jej mieszkający we Francji José da Silva, młody Kabowerdyczyk, przyszły dobry duch, menadżer i producent. Sam nie ma nic, ale czuje, że trafił na diament. Zaprasza pieśniarkę do Paryża. Cesária ma 47 lat i nic do stracenia. Jedzie do Francji. To decydujący moment w jej artystycznym życiu.
Da Silva stawia na Cesárię wszystko: pożycza pieniądze, organizuje próby, muzyków. Zakłada dla niej firmę Lusafrica. Doprowadza do wydania pierwszej płyty "La Diva aux pieds nus" i stuka z nią do wielu drzwi - producentów, wytwórni, agentów. Bez wiekszego rezultatu, choć w środkowisku
Liberation kabowerdyjskiej diaspory coladera prawdziwym hitem staje się coladera Bia Lulucha o mocnych akcentach zuku. 1 października w New Morning Cesária daje swój pierwszy paryski koncert. Nie przyciąga jednak zbyt wielkiej publiczności.

1990 Walka o artystyczne zaistnienie trwa: ukazuje się drugi album,  Distino di Belita z mornami  nagranymi "bez prądu" i elektrycznymi coladerami.  Płyta, podobnie jak poprzednia  nie odnosi sukcesu. Da Silva decyduje się zmienić koncepcje i nagrać album wyłącznie akustyczny.  

1991 Cesária znów jest we Francji. Z zespołem Mindel Band nagrywa akustyczny album "Mar Azul." Wcześniej, 2 czerwca pojawia się na renomowanym festiwalu muzyki world w Angoulême, a zaraz potem, 7 czerwca ponownie w New Morning. O ile kolejny paryski koncert przyciaga jedynie garstkę kabowerdyjskich fanów, występ na dużym festiwalu wywołuje zainteresowanie francuskiej prasy, specjalizującej się w muzyce korzeni. W "Liberation"(fot) ukazuje się pierwszy artykuł. W karierze Evory to kolejny milowy kamień. Gdy od koniec października wychodzi płyta Mar Azul ( Niebieskie morze) tytułowa piosenka szybko trafia do radia. Wpada w ucho muzycznym prezenterom i słuchaczom, działa też poczta pantoflowa.Toteż gdy 14 grudnia Cesária ponownie staje na deskach New Morning sala, tym razem wypełniona w większości europejskimi widzami,  pęka w szwach. Recenzja z tego koncertu pojawia się w najpoważniejszym dzieniku Francji, "Le Monde". Pięćdziesięcioletnia pieśniarka z portowych barów Mindelo robi pierwszy krok do światowej kariery.

1992  Przełomowy rok w karierze Cesárii. Wydanie słynnej już dziś, platynowej płyty "Miss Perfumado" poprzedza koncert w Nîmes, a dzięki piosence "Mar Azul" Cesária zaczyna regularnie pojawiać się we francuskich rozgłośniach. I gdy w październiku wychodzi "Miss Perfumado" natychmiast staje się prawdziwym muzycznym hitem. Prasa porównuje Évorę do Billie Holiday, rozwodzi się nad niezwykłym głosem, rozpisuje się na temat tych elementów jej życiorysu, które wkrótce przyczynią się do jej rosnącej legendy: ubóstwo, życie bohemy na zapomnianych, egzotycznych dla Europejczyka wyspach, upodobanie do alkoholu i papierosów, urok gorących, wyspiarskich nocy. Bilety na koncerty w Théâtre de la Ville w Paryżu 11 i 12 grudnia są wysprzedane na miesiąc wcześniej. Paryskie koncerty poprzedza koncert w Brukseli.

 

Miss Perfumado

 

1993 Album "Miss Perfumado" to absolutny hit. 300 ooo tys. sprzedanych egzemplarzy i platynowa płyta. 25 maja Évora śpiewa po raz pierwszy w Lizbonie, w Teatro São Luis, gdzie policja z trudem radzi sobie z tłumem, który nie może zmieścić się w teatrze. 12 i 13 czerwca to prawdziwa konsekracja nowej gwiazdy world music: pierwsze koncerty w paryskiej Olympii. Koncert zostaje zarejestrowany, a w 1996 roku ukaże sie na płycie wydanej przez paryską wytwórnię Mélodie. Ten rok zamknie się liczbą 30 koncertów, między innymi w Barcelonie, Montrealu, Japonii i oczywiście we Francji.

 

 1994 Cesária podbija publiczność w kolejnych krajach. Koncertuje w Hiszpanii, Portugalii, Brazylii, Szwajcarii, na Antylach. Na majowym koncercie w São Paulo na scenie u jej boku staje Caetano Veloso. Jesienią ukazuje się jej album "Sodade les plus belles mornas" ( Sodade, najpiękniejsze morny), juz sygnowany przez wytwórnię BMG. W grudniu Cesária definitywnie rozstaje się z alkoholem.

1995 Ważny rok w karierze Cesárii. Jej kolejny album "Cesaria" ukazuje się jednocześnie w dwudziestu krajach świata i zostanie nominowany do nagrody Grammy Awards. Przez 10 dni Cesária wypełnia salę Bataclan w Paryżu, rusza też w swoje pierwsze tournée po Stanach Zjednoczonych, gdzie jej koncerty ogląda Madonna, David Byrne czy Brandford Marsalis. A w Europie Goran Bregovic zaprasza ją do nagrania piosenki "Ausencia", na ścieżce dźwiękowej do słynnego filmu Emira Kusturicy "Underground".

 

1996 Rozpoczyna się karuzela koncertów na całym świecie. Cesária odwiedza Niemcy (11 koncertów), Hong Kong, Stany Zjednoczone, Francję (40 koncertów), Włochy , Senegal, Wybrzeże Kości Słoniowej i Anglię. Telewizyjny kanał ARTE poświęca jej cały program, a na płycie Red, Hot, & Rio śpiewa w duecie ze słynnym brazylijskim pieśniarzem  Caetano Veloso. Pojawia się również w epizodzie filmu Pola Cruchenta Black Dju. Z zespołu odchodzi Paulino Vieira, a jego miejsce zajmuje niezwykle utalentowany  multiinstrumentalista Rufino Almeida, znany jako Bau. ( wideo: program "Le Monde est à vous" we francuskiej telewizji France 2, razem z  Petits Ecoliers Chantants de Bondy)

Cabo Verde promo
 

1997 Kolejny album "Cabo Verde" (złota płyta we Francji)  i pierwsza nominacja do Grammy Awards, koncerty w paryskiej Olympii ( nagranie live z tych koncertów ukaże się na płycie   A l'Olympia) i trzecie tournée po USA. Na ścieżce dźwiękowej filmu Great Expectations pojawia się  ( po hiszpańsku) słynna piosenka Besame Mucho-obowiązkowa pozycja na każdym koncercie Évory.  Jej interpretacja,  nadająca temu latynoskiemu przebojowi wyjątkowy akcent  melancholii i zmysłowości wywołuje niezmiennie niezwykle żywiołową reakcję publiczności. 

1998 Pod koniec października BMG wydaje pierwszy album The Best of , a Cesária dzieli czas między  koncerty w Europie,  na Antylach, w Japonii, Izraelu czy  Libanie i nagrywanie nowej płyty, przewidzianej na kwiecień 1999. W Stanach Zjednoczonych  wychodzi  Miss Pefumado.

1999 Początek roku jest znakomity: w styczniu we Francji The Best Of zyskuje status podwójnej złotej płyty ( dziś już platynowej), a amerykańskie wydanie Miss Pefumado otrzymuje nominację do Grammy Awards. Ukazuje się płyta Cafe Atlantico, najpierw we Francji, potem, w maju, na całym świecie. W marcu Cesária rusza w kolejne tournée: Grecja, Ameryka Północna i w listopadzie ponownie Europa. Pianista Nando Andrade obejmuje kierownictwo zespołu, który stosownie do charakteru nowego repertuaru ( nowa płyta przesycona jest klimatami Południowej Ameryki, Karaibów) poszerza się do 12 osób, w tym o sekcję skrzypiec. Przybywa też złotych płyt. Tournée kończy się czterema koncertami w paryskiej Olympii ( 7-10 grudnia ) i koncertem w São Salvador w Brazylii. Umiera Joana Maria Medina, matka Cesárii.

2000  Kolejna nominacja do Grammy Awards. Café Atlantico otrzymuje także nagrodę Victoire de la Musique w kategorii “najlepszy album World”. Wkrótce potem Évora rusza w swojej pierwsze tournée po Ameryce Południowej ( Kuba, Meksyk, Brazylia, Argentyna, Chile). W maju śpiewa w Skandynawii, a potem znowu koncertuje w USA i Europie. 


2001 Kolejna płyta i kolejna nominacja do Grammy. Ósmy album nagrywany jest w  warunkach nieporównywalnych do tych, w których dokonano pierwszych nagrań. Prawie sześćdziesięciu muzyków, bogate aranżacje, inżynierowie dźwięku.  Album São Vicente di Longe (São Vicente  z oddali) powstaje  między Paryżem,  Rio de Janeiro i Hawaną. Podobnie jak  poprzednia płyta ( Cafe Atlantico) nowy album przynosi wyraźne akcenty latynosko-karaibskie; w nagraniach uczestniczą tacy muzycy jak Chucho Valdez czy Caetano Veloso.  Nominacji do Grammy i kolejna nominacja do francuskiej nagrody muzycznej Victoires de la Musique. Cesária nie ustaje też w koncertowej drodze: daje 120 koncertów, w tym śpiewa w paryskim Zenith. To prawdziwe święto muzyki kabowerdyjskiej, w koncercie bierze udział około dwudziestu artystów z Wysp Zielonego Przylądka.

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2002 Kolejne wielkie tournée przez pięć kontynentów ( między innymi Tahiti i Singapur) i pierwsza seria koncertów w Europie Wschodniej , na Ukrainie, Rosji, Węgrzech (w Polsce Cesária była już w 1999 roku). 20 czerwca ukazuje się w dwóch wersjach, album Anthologie. utworami. Jednopłytowe wydanie zawiera najbardziej znane utwory artystki, dwupłytowe dzieli Antologię na najsłynniejsze morny i coladery. Ciekawostką  jest umieszczenie na płycie  nagrania słynnego Sodade w duecie z angolańskim pieśniarzem Bongą, pierwszym wykonawcą tej piosenki.

2003 Muzyka Cesárii trafia na sceny house. 17 czerwca wychodzi płyta z remixami 10 popularnych utworów pieśniarki - Club Sodade. Pod zmiksowanymi wersjami morn i colader podpisuje się kilka diżejowskich gwiazd, Carl Craig, Kerri Chandler, Pepe Bradock, Senor Coconnut czy François K. Natomiast tradycyjne wersje repertuaru Cesárii odkrywa między innymi publiczność w Hongkongu, Meksyku, Hiszpanii i w 40 miejscach Ameryki Północnej. A pod koniec września ukazuje się kolejny studyjny album Évory, Voz d’Amor, który przyniesie jej najwyższe wyróżnienie muzyczne, Grammy Awards. Zostaje również Ambasadorem Światowego Programu Żywnościowego przy ONZ.


2004 Apogeum kariery Cize. Płyta "Voz d'Amor" ( Głos miłości) zdobywa nagrodę Grammy w kategorii world music oraz kolejne złote i platynowe płyty. Jest to jedna z najlepszych płyt w karierze Cesárii, kwintesencja muzycznego geniuszu Cabo Verde i prawdziwy dowód miłości artystki do swego rodzinnego miasta i kraju, Grammy Awardsktórego jest zresztą prawdziwym ambasadorem ( ma dyplomatyczny paszport). W tym samym roku Évora otrzymuje też presti żową nagrode francuską Victoires de la Musique i Médaille des Arts et de la Littérature. Odwiedza 24 kraje Europy, (w tym także Polskę), gdzie daje 82 koncerty. W wielkim stylu pojawia się w Paryżu, na scenie prestiżowej sali Grand Rex, którą wypełnia po brzegi przez pięć kolejnych wieczorów. Koncerty te zostają zarejestrowane na płycie DVD Liver d"Amor, która ukazuje się w październiku 2005 roku.  W roku 2004 Évora nagrywa też kilka ciekawych duetów: z rodakiem Teofilo Chantre na jego płycie Azulando, z Adriano Celentano ( Ragazzo della via Gluck) i  Bernadem Lavilliers ( Elle chante).  To także rok nagrań i występów charytatywnych: piosenka Caboverdianos d'Angola na płycie "10 lat walki z AIDS", udział w nagraniu płyty "Crianças di Terra" ( Dzieci Świata), zrealizowanej przez  par Nando Da Cruz na rzecz SOS Aldeia Cabo Verde czy dwa koncerty w londyńskim Club Anabel, dochód zasilił Fundację Cesária Évora, wspomagającą  Evora M.HammiReutersuzdolnione dzieci archipelagu. Chęć wspólnego nagrania z Cesárią wyraziła wielka fanka Bosonogiej Divy, Madonna

(2005 W połowie lutego Cesária rozpoczyna nagranie nowej płyty. Potem rusza w tournée  po Europie Wschodniej ( między innymi Litwa, Polska, Bałkany, Republika Południowej Afryki) . W Polsce odbiera trzy Złote płyty: za  albumy The Best of, Cafe Atlantico i Voz d"Amor. W maju tournée przerywa pierwsza operacja udrożnienia żył. Lipcowe koncerty w USA i w Kanadzie zostają odwołane. Ale już we wrześniu Césaria wchodzi do studia nagraniowego, a w październiku znowu rusza w trasę - od Syberii (4 koncerty) po Brazylię.

2006 Pod koniec stycznia w Dakarze Cesária wspólnie z Ismaëlem  Lô nagrywa klip Africa Nossa,  prosty i piękny w swej wymowie zwiastun nowego albumu Rogamar . Dziesiąty studyjny album  ukazuje się 6 marca i ma swoją światową premierę w Polsce, w Warszawie, gdzie Évora nagrywa także klip do piosenki Pincelada z Dorotą Miśkiewicz, zresztą w konwencji odległej o lata świetlne od znaczenia i wymowy oryginalnego tekstu. Płyta RogamarModlitwa do morza) zyskuje w Polsce ( i nie tylko) status Złotej Płyty, która zostaje wręczona Cesárii podczas koncertu we Wrocławiu.    Cesária odbywa także kolejne tournée po Europie ( m.in. koncerty  w paryskim Grand Rex) i Stanach Zjednoczonych. 11  sierpnia po kilku latach przerwy staje ponownie na scenie znanego od lat wielkiego festiwalu muzyki kabowerdyjskiej i luzofońskiej Baia das Gatas na wyspie São Vicente. To triumfalny i od dawna oczekiwany występ w rodzinnym kraju i mieście. Jesienią artystka wraca do Europy, między innymi na dwa koncerty do paryskiej Olympii.

Karaiby

2007 Kolejna nominacja do Victoires de la Musique. W maju prezydent Francji Jacques Chirac przyznaje Cesárii francuską Legię Honorową. Tunezyjski rezyser Jilani Saâdi ilustruje muzyka Cesárii swój fil Tendresse du Loup ( Czułość wilka). Koncerty na Réunion ( francuskie Maskareny) i w Europie Wschodniej (Węgry i Rosja). Planowane tournee po USA i Kanadzie w czerwcu i lipcu zostaje odwołane: Évora przechodzi drugi zabieg operacyjny udrażniający żyły. Powraca na scenię jesienią, odbywa tournee po Rosji,  a następnie koncertuje na Gwadulupie, Martynice i w Gwinei.   Pod koniec roku, 8 grudnia  w duecie z  portugalską gwiazdą fado Marizą otwiera lizboński szczyt Europa-Afryka. Otrzymuje też nominację do prestiżowej hiszpańskiej nagrody Prix Prince des Asturies de la Concorde, przyznawanej ludziom walczącym z niesprawiedliwością, ubóstwem i o prawo do  wolności.

2008 Swe kolejne tournée  rozpoczyna w marcu serią koncertów w Australii. Niestety  tylko część z nich się odbywa. W Adelajdzie Cesária doznaje lekkiego udaru i zostaje na krótko hospitalizowana, następnie przewieziona  do Paryża i poddana dalszym badaniom. Diagnoza wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową i Évorę czeka kilkumiesięczna przerwa w koncertach. Opóźniają się przygotowania do nowej płyty. Lusafrica powraca więc do pomysłu wydania archiwalnych nagrań Cesárii, dokonanych w latach 60. dla Radia Mindelo i innych rodzimych rozgłośni. Większość z wybranych 22 utworów nigdy nie ujrzało światła dziennego. Do płyty "Radio Mindelo" dołączono bogato ilustrowaną książeczkę, opatrzoną ciekawymi artykułami i fragmentami wypowiedzi Cesárii i innych artystów. Album został doskonale przyjęty, a w listopadzie zaprezentowała go sama Cesária   na specjalnym koncercie w lizbońskim São Jorge. 

2009 Cesária jest w dobrej formie, ale zalecenia lekarzy są jasne: ma się oszczędzać. Powinna też ograniczyć ilość koncertów. Tymczasem patrząc na ilość krajów, które odwiedziła w 2009 trudno uwierzyć, że tak było naprawdę. Tournée po Ameryce Południowej i, między innymi, Francja ( koncerty w Grand Rex), Holandia, Szwajcaria, Turcja, Izrael, Polska ( Warszawa i Gliwice), Belgia, Luksemburg. I udział w sierpniowym Festiwalu Baia das GaPanaf 2009tas na rodzinnej wyspie. 9 lutego z rąk minister kultury Francji Christine Aubanel Cesária odbiera wreszcie przyznaną jej wcześniej Legię Honorową, a 13 kwietnia, w 130 rocznicę powstania swego rodzinnnego miasta, MIndelo, zostaje jego honorowym obywatelem. W sierpniu otwiera drugi Panafrykański Festiwal Kultury w Algierze ( fot.)

26 października ukazuje się nowy, jedenasty album zatytułowany Sentimento ( Moje uczucia). Mimo że w głosie Cesárii można wychwycić pewne zmiany, spowodowane zdrowotnymi kłopotami nowa płyta szybko zyskuje aplauz słuchaczy i krytyków.  Nostalgicznym morn na niej mniej, za to w aranżacji dochodzą ciekawe akcenty egipskie (!). To dobra płyta, żywa, rozkołysana i radosna. Zresztą taka, jak negująca swe problemy ze zdrowiem sama Cesaria. Bierze udział  w kilku programach telewizyjnych (promocja we France Inter, w programie Ce Soir ou Jamais  i innych ) i radiowych, promujących Nha Sentimento.

 

Cesaria i Bonga w Coliseu ( LIzbona)

2010 Nominacja do francuskiej nagrody Victoires de la Musique. W marcu początek nową trasę koncertową, promującą nową płytę. Ponownie odwiedza Rosję ( 7 koncertów), następnie 4 maja Londyn. Do sierpnia ma w planach ok. 20 koncertów, między innymi w Chinach, Hiszpanii, Kanadzie, USA, Portugalii, Polsce, Grecji, Szwajcarii, Rumunii, Włoszech i Brazylii. Jest w świetnej formie.

 7 maja staje na scenie Palau de la Musica Catalana w Barcelonie, a dzień później daje znakomity koncert w Coliseu dos Recreios w Lizbonie. Nikt nie przypuszcza, że to będzie ostatni koncert w I połowie tego roku. W mornie Sodade towarzyszy jej angolański pieśniarz Bonga, a cały koncert zatytułowany jest "Spotkanie Głosów" ( źródło fot.: www.sapo.pt). Po koncercie Cesária nie czuje się najlepiej, ale po konsultacjach z lekarzem i ekg nie zmienia nic w planach na wieczór i na nedzielę. Nazajutrz, 9 maja, odlatuje do Paryża. A jednak w poniedziałek wieczorem na skutek nagłego nasilenia się choroby wieńcowej w trybie natychmiastowym zostaje poddana operacji na otwartym sercu. Niektóre źródła podają informację o zawale serca.

Prawie sześciogodzinna operacja przebiega pomyślnie, jednakże jest to już trzecia i najpoważniejsza operacja związana z chorobą wieńcową, na którą cierpi Cesária i Lusafrica podejmuje decyzję o odwołaniu wszystkich koncertów zaplanowanych do końca roku. Po wyjściu ze szpitala Cesária przechodzi krótką rekonwalescencję pod Paryżem, a 14 czerwca liniowym samolotem TACV wraca na Cabo Verde.

W połowie sierpnia na forum nieoficjalnej strony Cesárii ( www.cesaria.info) Djo da Silva oznajmia, że Mama Africa wznowiła próby ze swymi muzykami. A już 8 i 10 października Cesária staje na scenach sal koncertowych w Szanghaju  ( Expo 2010), a  15 października w Brasov w Rumunii, 18 w Bukareszcie.

29 listopada ukazuje się dawno planowany album z najlepszymi duetami Cesaria Evora&...Do grona kilkunastu wykonawców z całego świata takich jak Caetano Veloso, Salif Keita czy Edriano Celentano Lusafrica  dołączyła   Kayah ze swą  piosenką  Embarcaçao.   

4 grudnia 2010 Cesária bierze udział w uroczystym koncercie wigilijnym Concerto di Natale 2010 na Malcie, retransmitowanym przez włoski RAI 2. Śpiewa Velocidade i Natal ( Wigilia)

K'rumah Lawson Daku

 

fot. N'Krumah Lawson Daku ( za uprzejmąora) ( fot. N"Krumah Lawson, za uprzejmą zgodą autora)

2011tJesienna tura koncertów Cesárii miała rozpocząć się koncertami w Rumunii. Jednak stan, w którym Cesária przyjeżdża do Paryża uniemożliwiła  nie tylko koncerty i dalszą pracę w studio nad nowym albumem, ale i dalszą karierę. Jej organizm był wycieńczony; brak diety, brak zażywanych na czas lekarstw, papierosy i objadanie się fatalnymi dla jej zdrowia chipsami robią swoje. Évora trafia do paryskiego szpitala Pitié-Salpetrière , gdzie po raz kolejny lekarze wygrywają walkę o jej życie. 

W miarę upływu czasu wieści napływające ze szpitala są coraz pomyślniejsze. Wyjście ze szpitala nie oznacza jednak powrotu na scenę. W piątek 23 września 2011 r José da Silva i Cesária Évora decydują o definitywnym zakończeniu kariery artystki, a hiobowa dla wielbiecieli jej talentu wieść ukazuje się w prestiżowym "Le Monde". Wszystkie koncerty zaplanowane na jesień 2011 zostały odwołane.

Niestety w tym samym dniu dochodzi do kolejnego udaru. I kolejny raz lekarze wygrywają. Najgorsze mija, Évora wychodzi ze szpitala bardzo słaba, ale jej jedynym życzeniem jest powrót do domu, do rodzinnego Mindelo. 14 października wsiada do samolotu lecącego na Cabo Verde. Po raz ostatni.

Jest wciąż bardzo słaba, a na domiar złego wbrew zaleceniom lekarzy i mimo czujności najbliższych i  pielęgniarskiego nadzoru wraca do dawnych przyzwyczajeń i do zabójczych dla niej ulubionych chipsów.
W piatek 16  grudnia po niepokojących symptomach i przy znacznym osłabieniu ogólnym  trafia do szpitala. Szpital Baptista de Sousa w Mindelo nie dysponuje odpowiednim sprzętem medycznym. Stan się pogarsza.

W sobotę 17 grudnia, na skutek niewydolności krążenia i odmy płucnej Cesária odchodzi.

Wieczne saudade

  

POSTSCRIPTUM


Cesaria Evora Rumunia   


 



 

 

 

 

 

 


 

 fot. www.apropo.ro

  Fot. www.apropo.r

 

 

 

Tak naprawdę niełatwo wytłumaczyć fenomen popularności Cesárii Évory. Dwadzieścia lat temu, jak napisała Véronique Mortaigne, autorka jej biografii, „ żaden producent nie dałby na Cesárię Évorę ani grosza: na podstarzałą, przysadzistą, biedną, czarną kobietę, ledwie umiejącą pisać i aż nadto eksploatowaną przez nieuczciwych menedżerów. [...] Jej życie to prawdziwa bajka o Kopciuszku, subtelna, tajemnicza. Mieści ono tak wiele rozmaitych doznań, zmagań z losem, nieustannych wzlotów, upadków i wreszcie nagłego odrodzenia się” i pasma sukcesów.
„Czy do świadomości Cesarii, córki Mindelo, [...] rzeczywiście dociera ten nieprawdopodobny crossing-over poprzez najróżniejsze kraje i pokolenia, zarezerwowany najczęściej dla anglosaskich gwiazd?”

Oczywiście można mówić o rosnącym zainteresowaniu muzyką świata, o wspomnianym przez Mortaigne chwytającym za serce życiorysie, świeżości i uroku muzyki kabowerdyjskiej czy aurze tajemniczości, otaczającej pieśniarkę z nieznanych, egzotycznych wysp na Atlantyku.
To wszystko prawda, ale to nie tłumaczy dlaczego koncertowa publiczność na całym świecie, niezależnie od rasy, kultury, wyznania, muzycznych upodobań czy języka tak samo entuzjastycznie reaguje na muzykę Cesárii, w ogromnej większości nie rozumiejąc, o czym ona śpiewa.

Ponadto Évora nie nawiązywała specjalnie bliskiego kontaktu z publicznością, nie kokietowała jej, nie usiłowała zaskarbić sobie jej względów, nie mówiła „kocham was” w języku kraju, w którym śpiewała, nie tańczyła na scenie, ba, nawet niespecjalnie sie ruszała. Na jej koncertach nie było dodatkowych efektów, żadnych scenicznych „wspomagaczy". Była tylko czysta muzyka.

No, był jeszcze papieros zapalany przy stoliku w środku koncertu, co niezmiennie wywoływało huragan śmiechu i oklaski.

Zatem co sprawiało, że gdy Cesária wchodziła na scenę w Tunisie, w Toronto, Szczecinie , Barcelonie, Erewaniu czy na Martynice przez publiczność przechodził jakby prąd?

Coś, czego się nie dostaje od operatywnych menadżerów, fachowców od reklamy i image’u, producentów programów „Idol” i wszystkich znajomych królika, kreujących gwiazdy i gwiazdeczki show biznesu .

To coś, co miała Edith Piaf, Ella Fitzgerald czy Billy Hollyday. Charyzma! Cesária miała ją już wtedy, gdy była głodna, biedna, lekceważona i poniżana. Miała ją potem, gdy była sławna, nagradzana i uwielbiana. I choć mówiono o niej „Królowa morny” czy „Cesarzowa Wysp Zielonego Przylądka”, ona sama mówiła o sobie zwyczajnie: „ja jestem po prostu Cesaria”.

Home

 

 

 

 

 

  

 

Aktualny PageRank strony e.sieradzinska.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO